Շուկայի հետազոտություն-ը (market research) տվյալների պլանավորման, հավաքագրման և վերլուծության ընթացքն է, որն անհրաժեշտ է մարքեթինգային որոշումների համար։ Այս հետազոտության արդյունքներն ի վերջո զեկուցվում են կազմակերպության կառավարիչներին` բիզնեսի ռազմավարությունը վերանայելու համար։  

Շուկայի հետազոտություն. տեսակները և նշանակությունը

Տարբերում են շուկայի հետազոտության 3 տեսակներ.

  • Հետազոտական (Explorative). հետազոտության նպատակն է գտնել պատճառահետևանքային կապեր։ Օրինակ, վեբկայքի «Գնիր» կոճակն առավել գնումներ է հավաքում էջի վերին աջ անկյունում, թե՞ կենտրոնում։
  • Նկարագրական (Descriptive). հետազոտության նպատակն է գտնել իրավիճակի այն բնութագրերը, որ կօգնեն լուծելու խնդիրը։ Օրինակ, եթե հագուստ արտադրող կազմակերպությունը ցանկանում է թողարկել նոր շապիկներ, ո՞ր սեռից պետք է սկսել։ Եթե ուսումնասիրությունը ցույց տա, որ հաճախորդների 70%-ը 32-40 տարեկան տղամարդիկ են, ապա պետք է նախ թողարկել տղամարդու շապիկներ, որ ոճային առումով կհամապատասխանեն այս տարիքային խմբին։ 
  • Փորձարարական (Experimental). հետազոտության նպատակն է ուսումնասիրել ու գտնել ինֆորմացիա, որը կօգնի հիմնովին հասկանալու խնդիրը կամ ավելի ճշգրիտ մշակելու հիպոթեզը։
  • Օրինակ,  ստարտափը սկսել է իր գործունեությունը  ՏՏ խորհրդատվության ոլորտում, սակայն նկատում է, որ ռոբոտաշինության ասպարեզում ավելի մեծ հնարավորություններ կան։ Հասկանալու համար, թե արդյոք պետք է պտտել բիզնեսի ուղղությունը, թե՝ ոչ (startup pivot), բիզնեսին անհրաժեշտ է  ինֆորմացիա՝ ներկայիս հաճախորդների, պահանջարկի, մյուս շուկայի պահանջարկի և շոշափելի հնարավորությունների մասին։

Եթե ունեք ստարտափ, սակայն վստահ չեք, թե ինչպես ավանդական մարքեթինգը վերափոխել ստարտափ մարքեթինգի, ապա Ձեզ հարկ է ծանոթանալ աճի հաքերության հմտություններին (growth hacking for startup marketing):

Շուկայի հետազոտություն. ընթացքը և քայլերը

Շուկայի հետազոտւթյուն կատարելու համար անհրաժեշտ է անցնել հետևյալ վեց քայլերով.

6 steps of market research - շուկայի հետազոտության 6 քայլերը
  1. Դրեք նպատակ՝ հայտնաբերեք հիմնական խնդիրը։ Ամենից առաջ, հարկ է հասկանալ, թե ինչու եք կատարում հետազոտություն։ Սովորաբար դա արվում է որոշակի խնդիր հասկանալու կամ պարզելու համար։ Իսկ ինչպե՞ս հասկանալ, արդյոք կա խնդիր, թե ոչ։ Ամենաառաջին նշանը՝ սպասված կամ նորմալ արդյունքերը չստանալն է։ Սահամնեք ձեր խնդիրը, ներկայացրեք այն որպես վարկած (hypothesis, օր. H1) և խորապես ուսումնասիրեք այն։  
  2. Կառուցեք հետազոտության էսքիզ՝ ուսումնասիրեք բոլոր ազդող գործոնները, արժևորեք առկա ռեսուրսները և ստեղծեք անհրաժեշտ նյութերը։ Սա այն հիմնական պլանն է, թե ինչպես եք ձեռք բերելու այն տվյալները, որ անհրաժեշտ են հիմնական խնդիրը հասցեագրելու համար։ Տարբերում են տվյալների երկու տեսակ՝ առաջնային և երկրորդական։ Առաջնային տվյալները հավաքում եք ինքներդ, իսկ երկրորդականը՝ վերցնում եք այն աղբյուրներից, որտեղ տվյալներն արդեն իսկ առկա են (այս մասին ավելի մանրամասն կխոսենք հաջորդ բաժիններում
  3. Հավաքագրեք տվյալները՝ գտեք անհրաժեշտ հանդիսատեսին և հավաքեք անհրաժեշտ տվյալները։ Սկսեք երկրորդական տվյալների ուսումնասիրությունից, քանի որ առաջնային տվյալներ հավաքելը ինչպես ժամանակատար, այնպես էլ ծախսատար գործ է։ Եթե չգտնեք այն ինչ պետք է, անցեք առաջնային տվյալների հավաքագրմանը՝ դիմելով կամ ձեր ներկայիս հաճախորդներին, կամ օտար անձանց, ովքեր կապ չունեն ձեր բիզնեսի հետ։ Սա կախված է, թե դատա հավաքելու ինչ մեթոդ կընտրեք։  
  4. Մաքրեք տվյալները և ուսումնասիրեք։ Ցանկացած տվյալ հավաքելուց հետո պարտադիր պայման է այն մաքրելը. նույն ֆորմատի բերելը և բաց հատվածները համապատասխանաբար կոդավորելը կամ սորտավորելը։ Այնուհետև ուսումնասիրեք տվյալները։ Առավելագույն ինֆորմացիա ստանալու համար՝ օգտագործեք ստատիստիկական մոդելներ։ 
  5. Մեկնաբանեք արդյունքները։ Մեկնաբանեք արդյունքներն այնպես, որ դրանք պարզ լինեն որոշում կայացնելու և կայացնողի համար։ Ի՞նչ հայտնաբերեցիք, ի՞նչ տենդենց նկատեցինք, ի՞նչն էր զարմանալի և այլն։ Շատ կարևոր է արդյունքները վիզուալ ներկայացնելը։ 
  6. Զեկուցեք արդյունքները։ Ստեղծեք զեկույց՝ ներառելով գրաֆիկներ և դրանց բացատրությունները։ Կախված, թե ում եք ներկայացնելու զեկույցը, կարող եք ներառել հիմնախնդիրը լուծելու Ձեր առաջարկությունները։

Տվյալների հավաքագրման մեթոդները

Ինչպես նշեցի վերևում, նախ պետք է հասկանալ, թե ինչպիսի երկրորդական հասանելի դատա կա, որ կարող է ձեզ օգտակար լինել։ Միգուցե այլ կազմակերպություն արդեն իսկ արել է ձեզ անհրաժեշտ հետազոտությունն ու տեղադրել այն առցանց։ Այս դեպքում պետք է հաչվի առնել, որ այդ տվյալները հավաքվել են օտար նպատակներով ու այլ մարդկանցից, ովքեր 100%-ով չեն համապատասխանում ձեր բիզնես դեպքին։ 

Սակայն, եթե տեսնում եք, որ այս տվյալները ձեզ համար իմաստ են արտահայտում, ապա կարող եք օգտագործել դրանք՝ առանց առաջնային տվյալներ հավաքելու։ Կամ կարող եք այս տվյալները պարզապես օգտագործել իրավիճակի մասին ընդհանուր պատկերացում կազմելու համար։ 

Եթե ի վերջո զգում եք, որ հարկ է առաջնային դատա հավաքել, ապա պետք է հասկանալ, թե արդյոք ձեզ հարկավոր է որակական, թե քանակական դատա։ 

  • Որակական դատա կարող եք հավաքել Ֆոկուս խմբերի (focus group) կամ Խորը հարցազրույցների (depth interview) միջոցով։ Այս դատան չի պարունակում թվեր, օր. «Ո՞րն է Ձեր սիրած երկիրը»։ 
  • Քանակական դատա կարող եք հավաքել հարցումների (survey), դիտարկումների (observation) և էքսպերիմենտների (experiment) միջոցով։ Այս դատան պարունակում է թվեր, օր. «1-7 սանդղակում նշեք Ձեր մոտիվացիայի մակարդակը»։ 

Ցանկացած մեթոդի ընտրությունը կախված է ձեր բիզնեսի նպատակից, խնդրից և առկա ռեսուրսներից։ 

Հաջորդ բաժնում կքննարկենք, թե ինչպես ճիշտ ընտրել հարցվողներին, պատրաստել հարցաշար և հարցում կատարել։ 

Առցանց հարցում կատարելու կիրթ արվեստը

Կան առցանց հարցում կատարելու բազում արվեստներ՝ նուրբ, կոպիտ, սխալ ու ճիշտ, բայց մենք այսօր կքննարկենք կիրթ տարբերակը։ 

Նախ և առաջ պետք է հասկանալ, թե.

  • Ինչ ինֆորմացիա է հարկավոր, 
  • Ըստ դրա կազմել հարցեր,
  • Ուսումնասիրել և որոշել, թե որ ստատիստիկական մոդելն եք օգտագործելու անալիզների համար,
  • Ըստ այդ մոդելի ձևավորել հարցերը։

Օրինակ, եթե օգտագործելու եք Partial Least Square (PLS) ռեգռեսսիայի մոդելը, ապա հարցերի բոլոր պատասխանները պետք է լինեն 1-5 կամ 1-7 սանդղակներով։ Սա տվյալների այն տեսակն է, որ կարդում է PLS -ը։ Այստեղ վախենալու ու էլ չկարդալու կարիք չկա, քանի որ այս հարցը կարող եք քննարկել Ձեր տվյալների հետազոտության մասնագետի հետ (data analyst)։

Հարցերի օրինակներ կարող են լինել.

  • Ընտրեք մեկ տարբերակ
  • Ընտրեք բոլոր հնարավոր տարեբակները
  • Այո/ոչ
  • Ճիշտ/սխալ
  • Սանդղակի վրա նշեք Ձեր պատասխանը (1-5, 1-7)
  • Շարադրեք Ձեր պատասխանը

Այնուհետև ստեղծեք բոլոր հարցերը ու դասավորեք հետևյալ սխեմայով.

  1. Սկսեք թեթև հարցերից, որոնք հարցվողներին շատ մտածել չեն ստիպի։
  2. Հարցման կեսից հարցրեք դժվար հարցերը, որոնք մտածելու ու վերհիշելու տեղիք են տալիս։
  3. Բոլոր անձնական հարցերը թվեք վերջում՝ անուն, տարիք, մասնագիտություն, աշխատավարձի սանդղակ և այլն։ 

Ստեղծեք հարցաշարը՝ օգտագործելով առցանց գործիքներ, ինչպիսիք են Google Forms-ը կամ Swift Polling-ը։ 

Պատրաստված է Swift Polling-ով

Պարզեք, թե ո՞վ է Ձեր իդեալական հարցվողը և որտե՞ղ են նրանք շատ առցանց ժամանակ անցկացնում։ Մշակեք ռազմավարություն, թե ինչպես կարող եք հավաքել առավելագույն թվով պատասխաններ ու թողարկեք հարցաշարը։

Հարցաշարը կարող եք տեղադրել սոց. ցանցերում, վեբ կայքում, ուղարկել անձնական նամակով կամ էլ. նամակով։ 

WhatsApp-ը թույլ է տալիս ընտրել, թե Ձեր որ կոնտակտները կարող են Ձեզ ավելացնել խմբերում։ 

LinkedIn-ի օգտատերերի քանակը հասել է 660 միլիոնի;

Նամակում կամ գրանցման մեջ նշեք, թե երբ է ավարտվելու հարցումը։ Ու իրապես փակեք հարցումը Ձեր խոստացած ժամանակին։ 

Ներբեռնեք հարցման արդյունքները, կատարեք անհրաժեշտ ուսումնասիրություններ ու օգտոգործեք արդյունքները՝ տեղեկացված որոշումներ կատարելու համար։

Իսկ Դուք ո՞ր գործիք(ներ)ն եք օգտագործում հարցաշարը պատրաստելու համար։